Wat bedoelen we eigenlijk met biodiversiteit?

Meer dan soorten tellen

De Convention on Biological Diversity onderscheidt diversiteit binnen soorten, tussen soorten en tussen ecosystemen. IPBES gebruikt een vergelijkbaar maar nog breder begrip, waarin ook variatie in eigenschappen, aantallen en verspreiding door ruimte en tijd een rol speelt.

Voor een lokale omgeving betekent dat bijvoorbeeld dat twintig individuen van één algemene bijensoort iets anders vertellen dan twintig individuen verdeeld over tien soorten. Maar ook ‘tien soorten’ vertelt niet alles: sommige soorten vervullen andere ecologische rollen, gebruiken andere planten of stellen andere eisen aan nestgelegenheid.

Biodiversiteit gaat ook over samenhang

Een ecosysteem bestaat niet uit een losse soortenlijst. Organismen staan met elkaar en hun omgeving in verbinding. Bloeiende planten leveren voedsel aan bestuivers; bestuivers dragen bij aan de voortplanting van veel planten; nesten kunnen weer worden gebruikt door parasieten en andere organismen. Die interacties zijn onderdeel van het functioneren van een ecosysteem.

Daarom kan een plek met veel groen er biodivers uitzien en ecologisch toch vrij eenvormig zijn. Omgekeerd kan een kleine plek met kale bodem, dood hout, verschillende inheemse planten en een gevarieerde vegetatiestructuur voor bepaalde soorten zeer waardevol zijn.

Wat kun je dan meten?

In de praktijk wordt biodiversiteit vaak benaderd via indicatoren: bijvoorbeeld het aantal waargenomen soorten, aantallen individuen, soortgroepen of veranderingen door de tijd. Zulke indicatoren kunnen waardevol zijn, zolang duidelijk blijft wát precies is gemeten. Een telling van wilde bijen is geen rechtstreekse meting van ‘alle biodiversiteit’.

Hetzelfde geldt voor een biodiversiteitsmaatregel. Het plaatsen van een nestvoorziening is een uitgevoerde maatregel. Een bezette nestgang is een waarneming van gebruik. Een toename van lokale biodiversiteit is een veel bredere conclusie en vraagt passend onderzoek.

Biodiversiteit als vraag, niet als label

Voor Bestuivd is het daarom nuttiger om concreet te laten zien wat bekend is: welke structuren zijn geplaatst, welke omstandigheden zijn aanwezig en — wanneer voldoende gegevens beschikbaar zijn — welke soorten worden waargenomen. Daarmee blijft onderscheid bestaan tussen de maatregel, de waarneming en de ecologische conclusie.